ƏHMƏD BƏY AĞAOĞLU YARADICILIĞINDA QƏRB ƏDƏBİYYATŞÜNASLARININ BİRLİYİ MƏSƏLƏSİ

Ahmad bey Aghaoghlu

Əhməd bəy Ağaoğlu çoxcəhətli və zəngin yaradıcılıq yolu keçmiş ədiblərdəndir. Görkəmli yazıçı qiymətli ədəbi-elmi irsi ilə XX əsrdə Azərbaycan mühacirət ədəbiyyatının, həmçinin, ədəbi-bədii və elmi nəzəri fikrinin inkişafında xüsusi rol oynamışdır. Bütün bunlarla yanaşı, ədəbi tənqid də bir janr kimi Əhməd bəy Ağaoğlu yaradıcılığının böyük və mühüm sahəsini təşkil edir. Əhməd bəy Ağaoğlunun yaradıcılığında Qərb tərəfkeşliyi açıq bir şəkildə görülür, lakin bu tərəfkeşlik həddi aşmamışdır. Əhməd bəy Qərb ədiblərinin yaradıcılığını qiymətləndirərkən, onların nöqsanlarını da bir tənqidçi kimi yazmaqdan qətiyyən çəkinməmişdir. Əhməd bəy “Kafkaz”, “Kaspi”, “Həyat”, “İrşad”, “Tərəqqi” kimi mətbu orqanlarında çap edilən əsərlərinin əksəriyyətində Qərb ədiblərinin yaradıcılığından bəhs etmişdir.
Əhməd bəy Qərb birliyinin səbəbini Qərb dövlətlərinin bir-birilərinin dilini bilməkdə, bu dilləri öyrənməyə səy göstərməkdə görürdü. Qərb mütəfəkkirləri üçün ortaq cəhəti onların ən azı üç Avropa dilini - fransızcanı, ingiliscəni, almancanı bilməsində görürdü. Bu dillərin elm və ədəbiyyat arasında körpü olduğunu qeyd edirdi. O, Monten, Dante, Lüter kimi ədiblərin latıncanı da bilmələrini onların daha çox elmə sahib olmaqlarının səbəbi görürdü. Belə ki, Tolstoyun əsərləri Rusiyada tamamlanmadan, rus oxucusuna çatmadan artıq həmin əsəri ingiliscəyə, almancaya, fransızcaya tərcümə edib, Qərb oxucusuna təqdim edirdilər. Məhz buna görə Qərb ədəbiyyatında inkişaf hər yerdə eyni səviyyədə baş vermişdir. Vaqnerin musiqi əsərləri Almaniyadan əvvəl Avropanın digər ölkələrində dinlənirdi və başa düşülürdü. Ədəbiyyatşünaslar bir-birilərinin əsərlərini oxuyub, yararlanırdılar. Bir-birilərin mütaliə edə bilirdilər çünki, dil bilikləri yetəri səviyyədə idi. Fransız, alman, italyan, Danimarka, Hollandiya ədəbiyyatşünasları günü-gündən inkişaf edirdi. Ədiblər onları maraqlandıran mövzulara dair məlumatları ortaq dilləri sayəsində asanlıqla əldə edə bilirdilər.

əhməd ağaoğlu yaradıcılığı

Ortaq dil birliyi, ortaq bilik ümumi mədəniyyətin və fikrin formalaşmasını təmin edirdi. J.J.Russo və Tolstoy kimi dərin düşüncəyə sahib fikir adamları ortaq fikirlərə və ümumi nəticəyə gəlirdilər. Onlar öz əsərlərində mədəniyyətin, yüksəlişin yolunu insanların təbiətə qayıtmasında görürdülər. İnsan ona görə xoşbəxt deyil ki, təbiətdən uzaq düşüb. Xoşbəxtliyin çarəsi şəhərləri tərk edib, kəndlərə qayıtmaqdır. Bu ortaq fikirlər ədəbiyyatşünasların birliyini, ortaq mədəniyyəti, ədəbiyyatı yaradırdı. Əhməd bəy Qustav Lebon, Durkheim, Bergson və daha başqaları Fransız ədəbiyyatının ətrafında birlik olmuşdular və onların yaradıcılığı Fransız ədəbiyyatşünaslığının möhkəmlənməsinə xidmət edirdi.

Əhməd bəy Ağaoğlu rus ədəbiyyatşünasları olan Lomonosov, Puşkin, Turgenev, Dostoyevski, Tolstoy, Martin, Qorki, Lenin, Qoqol, İ.A.Krılov, Qriboyedov, Andreyev, Çexov və başqaları rus ədəbiyyatı ətrafında çox sıx bir şəkildə birləşmişdilər. Əhməd bəy rus ədəbiyyatının bu birlik sayəsində daha da çox gücləndiyini qeyd edirdi.
Əhməd bəy Ağaoğlu Ezopun, Krılovun, Lafontenin fikir birliyini bəyənmiş və dəstəkləmişdir.
Əhməd bəy Qərb ədiblərinin birliyini onların əsərlərinin, fikirlərinin ruhlandırdığı insanların mübarizə əzmi ilə sübut edirdi. Əhməd bəy Parisdə 1871-ci il inqilabının məhz Viktor Hüqonun “Hernani’’ əsərinin təsiri ilə bir teatrda başlamasını vurğulayaraq, ədəbiyyatın cəmiyyət üzərindəki rolunun necə böyük olmasını göstərmişdir. Bununla yanaşı, Mirabodan Robespyerə, Şarlotta Kordadan Madam Rollanda qədər öz amalları uğrunda mübarizə aparan bütün qəhrəmanları Qərb ədəbiyyatşünasları öz əsərləri vasitəsilə dönəm-dönəm hazırlamışdılar. Bu qəhrəmanlar Volterdən, Didrodan, Monteskyedən, Russodan ilham almışdılar.
Əhməd bəy qeyd edirdi ki, Almaniya xalqını Kantın “İmperativ kateqoriya’’ ları ilə Şellinq və Hegelin fəlsəfi nəzəriyyələri ruha gətirirdi. Onlarda qələbə ruhunu alovlandırırdı.
Rusiyada “Tolstoyizm’’ adlı bir birliyin, məzhəbin yaranmasını və sonradan bolşeviklərin də məhz bu məzhəbin üzvlərindən ibarət olması Qərb ədəbiyyatşünaslarının birliyinin nəticəsi idi. Əhməd bəy bu fikir birliklərinin də mənbəyini Karl Marks hesab edirdi.
Əhməd bəy Qərb ədiblərinin birliyi məsələsini özünün “Axund və islam”, “Türk hüquq tarixi”, “Hüquqi-ənsiyyə”, “Dövlət və fərd”, “Sərbəst insanlar ölkəsində”, “Üç mədəniyyət”, “İngiltərə və Hindistan”, “Mən nəyəm?”, “İran və inqilabı”, “İxtilalmı, istiqlalmı”, “Sərbəst firqə xatirələri” kimi əsərlərində qiymətləndirmişdir.


Həcər ATAKİŞİYEVA

Qarabağa Rusiyadan ordu generalı gəlib

bulqakov 1

Rusiya müdafiə nazirinin müavini, ordu generalı Dmitri Bulqakov sülhməramlıların məsuliyyət zonasına aid olan Azərbaycan ərazilərinə səfər edib. Virtualaz.org Rusiya Müdafiə Nazirliyinin yaydığı rəsmi məlumata istinadən xəbər verir ki, ordu generalı Bulqakov Xankəndində Rusiya sülhməramlıları üçün tikilmiş 250 yerlik növbəti şəhərciyin açılışında iştirak edib. O, jurnalistlərə bildirib ki, sülhməramlılar üçün mobil şəhərciklərin hamısı aprelin 5-nə qədər istifadəyə veriləcək. Aprelin sonuna qədər isə Dağlıq Qarabağda mobil hospital işə düşəcək.

bulqakov 2

“Bu gün biz 25 belə şəhərciyin təchizatını başa çatdırırıq, təhvil verilmə, istismar, lazım olan avadanlıqların quraşdırılması işi gedir. Aprelin 5-dən gec olmayaraq bütün şəhərciklər istismara veriləcək, yəni bizim sülhməramlıların hamısı şəraitlə təmin olunacaq”,-müdafiə nazirinin müavini bildirib.

Qeyd edək ki, Qarabağa 1960 nəfərdən ibarət Rusiya sülhməramlı kontingentinin yeridilməsi 10 noyabr üçtərəfli razılaşmasında əksini tapıb.

Bulqakov dəqiqləşdirib ki, Rusiyanın müdafiə naziri Sergey Şoyqunun qərarı əsasında Dağlıq Qarabağda mobil hospital da tikilir və orada xüsusi təyinatlı tibb dəstəsinin qüvvələri hesabına lazım olsa sülhməramlılara ixtisaslı tibbi yardım da göstəriləcək. Müdafiə nazirinin müavini mobil hospitalın quraşdırılmasının aprelin 5-7-dən gec olmayaraq başlayacağını, ayın sonuna qədər tamamlanacağını deyib.

bulqakov 3

“Aprelin sonuna qədər biz sülhməramlı qüvvələrimizin tam şəraitlə təmin olunmasını bütün istiqamətlərdə tamamlamağı nəzərdə tuturuq”,-rusiyalı general bildirib.

O, məlumat verib ki, 3 aydan da az müddətdə Dağlıq Qarabağda 12 blok-modul şəhərcik istifadəyə verilib.Bunlar Xankəndində, Qarakənddə, Xaçmaçda, Xocavənddə və Əsgəranda yerləşir. Yaxın günlərdə isə belə şəhərciklər Çartar, Laçın, Sus, Canyataq, Qırmızı Bazar, Ağdərə, Zarıslı, Zabux və digər yaşayış məntəqələrində hazır olacaq.

Şəhərciklərin yaradılması üçün 589 hərbi inşaatçı və 45 vahid texnika səfərbər olunub.

bulqakov 4

Nəcməddin Sadıkovun həbsinə hazırlıq gedir - O da qətldə ittiham olunur

sadıkov 1

Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Baş Qərargahının keçmiş rəisi Nəcməddin Sadıkovla bağlı müzakirələr səngimir.

İKSmedia.az HİT.Az-a istinadla xəbər verir ki, Dubayda dincəlməsi barədə videogörüntülərlə gündəmə gələn Nəcməddin Sadıkovun ünvanına müxtəlif ittihamlar səsləndirilir.

Azərbaycan MTN-in əks-kəşfiyyat idarəsinin keçmiş əməkdaşı, təhlükəsizlik üzrə ekspert Ərəstun Oruclu isə Nəcməddin Sadıkov haqqında sensasiya sayıla biləcək iddialar irəli sürüb. Ekspertin sözlərinə görə, Hərbi Hava Qüvvələrinin komandanı olmuş general-leytenant Rail Rzayevin qətlində də Nəcməddin Sadıkovun rolu var.

“2009-cu il fevralın 11-də ölkənin Hərbi-Hava Qüvvələri Komandanı, general-leytenant Rail Rzayevin qətlindən tutmuş, 2019-cu ilin yayında MİQ-29 qırıcı təyyarəsinin "qəzaya uğramasınadək" baş verənlərdə xain Nəcməddin Sadıkovun birbaşa iştirakı var”, - deyə o bildirib.

Ərəstun Oruclu əlavə edib ki, Rail Rzayevə həyatının təhlükədə olması barədə məlumat verilib: "Həmin vaxt onun yanında olan Nəcməddin Sadıkov qıcıqlanaraq, bunların boş söhbətlər olduğunu deyib.

Bir müddətdən sonra general qətlə yetirilir və elə həmin gün də tələm-tələsik basdırılır. 3 zavallı onun qətlində ittiham edilərək, 7-9 il arası həbs cəzası alır. Onlardan biri də generalın yavəri olur. Təbii ki, nələrisə bildiyinə görə...

Yadımdadır, 2017-ci ildə bu haqda bloq yazımı dərc edəndə, diqqəti ondan yayındırmaq üçün mətbuata təcili qondarma bir "sensasion" yazı atdılar. Sonra da unutdular, əlbəttə...

Rail Rzayevin qətli Azərbaycanın İsrailin dəstəyilə modernləşməkdə və Rusiyanın nəzarətindən çıxmaqda olan Hərbi-Hava Qüvvələrini dağıtmağa hesablanmışdı, amma özünü Səfər Əbiyevin qarşısında toy generalı Zakir Həsənovun qarşısında olduğu qədər sərbəst hiss etməyən Sadıkov o zaman həmin məqsədə çata bilmədi”.

sadıkov 2

Ekspertin sözlərinə görə, 2019-cu ildə Azərbaycana məxsus MİQ-29 təyyarəsinin qəzaya uğraması da Rail Rzayevlə bağlı prosesin tərkib hissəsi olub.

“2019-cu ildə həmin məsələyə yenidən qayıdıldı. Bu dəfə MİQ-29 təyyarəsinin "qəzaya uğraması" bəhanəsi ilə... Hər şey plan üzrə gedirdi, lakin casus dəstəsi tərəfimizdən gözlənilməz ifşa zərbəsi alaraq geri çəkilməyə məcbur oldu.
Əks halda 2020-ci il savaşında nə bayrakdarlar, nə haroplar, nə baraklar, nə də loralar olacaqdı. Hamısını HDQ-nin gəmiləri, texniki vasitələri və hətta mayakları kimi darmadağın edəcəkdilər.

Bunun nəticəsinin nə ola biləcəyini deməyə, yəqin ki, xüsusi ehtiyac yoxdur”, - deyə Ərəstun Oruclu vurğulayıb.

O daha sonra bildirib ki, Nəcməddin Sadıkov Hərbi Dəniz Qüvvələrini də sıradan çıxarıb: “Hərbi-Dəniz Qüvvələri dağıdılır və məlum olur ki, komandan Şahin Sultanovun kənarlaşdırılmasında birbaşa Nəcməddin Sadıkovun əli olub.

Onun yerinə gətirilənlərdən biri - Hicran Rüstəmzadə dəniz xüsusi təyinatlılarına barəsində yazdığım Cəfər Seyidovu rəis təyin edir və sonra da Seyidovun rəhbərliyi altında həmin dəstə Tərtər qarnizonunun şərlənmiş hərbçilərinə vəhşicəsinə divan tutur.

Nəhayət, Tərtər qətliamında xüsusi canfəşanlıq göstərənlərin Baş Qərargaha və Müdafiə Nazirliyinin digər qurumlarına vəzifələrə çəkilməsi də birbaşa xain Sadıkovun planı üzrə baş verirdi.

sadıkov 3

Baş Qərargah 2020 savaşından 2 il əvvəl snayper hazırlığı proqramını ləğv edir və komandirlərə düşmənin silah-sursatının sayı haqda rəqəmləri azaltmağı tapşırır”.

Ekspert bütün bunlarla bağlı əlində subütların olduğunu da əlavə edib:

“Əlimizdə səs qeydləri şəklində sübutlar da var. Belə fəaliyyətin nəyə hesablandığını və hansı nəticələr verə biləcəyini anlamaq üçün isə Suvorov və ya Napoleon olmağa ehtiyac yoxdur məncə.

Sadıkovun fəaliyyətini 10 ildən artıqdır diqqətlə izləyən biri kimi onun cinayətlərini saatlarla sadalaya bilərəm, amma elə bunlar kifayət edir ki, bir neçə suala cavab axtaraq:

1. Oktyabrın ilk günlərində "yanlış" döyüş planı təqdim edərək ordunu itkilərə məruz qoyduğuna görə prezident tərəfindən kənarlaşdırılan Sadıkov niyə həbs olunmadı?

2. Onun fəaliyyətinin yoxlanılması üçün niyə istintaq-əməliyyat qrupu yaradılmadı?

3. O, ölkədən xaricə niyə və kimin qərarı ilə buraxılıb?

4. Onun vəzifədən azad edilməsi barədə əmr və ya sərəncam bu günədək niyə yoxdur?

5. Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi bu gün kimdir?

Nəhayət, bir sualım da var: nə vaxtadək bu ölkəyə məqsədli ziyan vuran satqınlar, xainlər və cinayətkarlar mükafatlandırılacaq, vicdanlılar isə belələri tərəfindən şərlənəcək, işgəncələrə məruz qalacaq və ödürüləcək?”

Qeyd edək ki, Nəcməddin Sadıkov 2 noyabr 1993-cü ildən 28 yanvar 2021-ci ilə qədər Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Baş Qərargahının rəisi, Müdafiə nazirinin birinci müvaini olub. Bu günlərdə onun Dubayda istirahət etdiyi barədə videogörüntü yayılıb.

Nəcməddin Sadıkov vəzifədə olduğu dövrdə də milli maraqlara zidd olan ən müxtəlif məsələlərdə ittiham edilib. Lakin o, indiyə qədər barəsində səsləndirilən ittihamlara cavab verməyib.

Bəzi mülahizələrə görə, nəhayət, Nəcməddin Sadıkovla hesablaşmağın zamanı gəlib. Bu baxımdan, indi onun fəaliyyəti diqqət mərkəzinə gətirilir. Ehtimal olunur ki, keçmiş Baş Qərargah rəisi də general Rövşən Əkbərovun taleyini yaşaya bilər.

Vətən müharibəsində gənc həkimlər igidlərimizə təpər oldular

İlkin 6

Vətən müharibəsinin çətin və düşmənə nifrət dolu hikkəli yollarında cərrah bıçağı ilə vuruşaraq Böyük Qələbədə əməyi olan həkimlər sırasında qəlbi Vətən eşqi və azadlıq arzuları ilə döyünən Azərbaycan gəncliyi fədakarlıqla çalışıb. Həmin həkimlərdən biri də “HB Güvən” klinikasının təcrübəli travmotoloq-cərrahı İlkin Cəlildir. Azadlıq çarpışmasının ilk dövründə ona çağırış gələndə uzun illərdir ki, həsrətlə gözlədiyi yeni mənzilinə köçməyə başlamışdı. Çağırış isə köçmək anında gəlmişdi. Nə etməli? Dayanmaq olmazdı. Çağırış Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətindən gəlsə də, əslində, bu, Vətənin çağırışı idi. İlkin doktor ( işdə hamı onu belə çağırır) bir an belə tərəddüd etmədən xidmətə yollandı və təyinatı üzrə Naftalan şəhəri yaxınlığında yenicə qurulmuş səyyar hərbi hospitalda işə başladı.
Hospitalda toplanmış həkim briqadası 44 gün ərzində döyüşlərdə yaralanan yüzlərlə əsgərimizə vaxtında tibbi yardım göstərərək onları ağır cismani əzablardan xilas etdi, neçə-neçə ağır yaralını ölümün pəncəsindən aldı. Onların içərinsində İlkin doktorun öz çəkisi, öz adı və sanballı əməyi var.
Müharibəyə leytenant kimi yollanan İlkin Cəlil 44 gün sonra evə baş leytenan rütbəsində qayıdıb. Onu qapıda Bakıdakı Atatürk liseyinin 4-cü sinif şagirdi olan böyük oğlu Toğrul qarşılayıb və torpağımızın azadlığı, Türk millətinin böyüklüyü düşüncəsi ilə atasının cəbhə fəaliyyətinə “əla” qiymət verib.
Azərbaycan cəmiyyəti Vətən müharibəsində fədakarlıqla çalışan tibbi heyərin işini “Halal olsun!” nidası ilə qiymətləndirib. Bu halallıqdan İlkin Cəlilə də xüsusi pay düşür.

İlkin 2

İlkin 3

İlkin 4

İlkin 5

İKSmedia.az

Təslim olan PKK-çı: “Ermənilərə kömək üçün Qarabağa əlavə qüvvələr göndərildi”

pkk çılar

İraqın şimalındakı Gara bölgəsində Türkiyə ordusunun həyata keçirdiyi xüsusi əməliyyatın gedişində sağ ələ keçirilən PKK terrorçuları dindirmə zamanı təşkilatın xarici dəstəyi haqda önəmli məlumatları çatdırıb. Virtualaz.org xəbər verir ki, bu haqda “Yeni Şafak” qəzeti yazır.

Türkiyə ordusu bu günlərdə Gara bölgəsinə havadan və qurudan həmlə edib, orada PKK terrorçularının düşərgələri, silah-sursat anbarları məhv edilib, onlarla terrorçu zərərsizləşdirilib. Əməliyyatın gedişində PKK mağaralardan birində 6 ilə yaxındır girov saxlanılan 13 Türkiyə vətəndaşını güllələyib öldürüb. Türkiyə xüsusi təyinatlıları bir neçə terrorçunu sağ ələ keçirə biliblər.

təslim olan pkk

Təslim olan terrorçulardan Ş.M. dindirmə zamanı deyib: “Türkiyə silahlı qüvvələri İraqın şimalında əməliyyat həyata keçirməzdən əvvəl iki ölkə (Rusiya və ABŞ) vurulacaq nöqtələri 30 dəqiqə əvvəldən təşkilata xəbər verirdi”. Həmin terrorçu təşkilatın Fransa, ABŞ və Suriya kəşfiyyatı ilə əlaqələri olduğunu deyib. Bildirib ki, ABŞ PKK-ya buldozerlər, ekskovatorlar, yük maşınları və zirehli maşınlar verir. Fransa isə pilotsuz təyyarələrlə havadan əldə etdiyi görüntü və koordinatları təşkilata ötürür.

Digər terrorçu D.M. isə deyib ki, ABŞ PKK liderlərini qorumaq üçün birbaşa öz hərbi personalını ayırıb. Məsələn, “Bahoz Erdal” ləqəbli PKK liderinin cangüdənlərindən 8-i Amerika əsgəri olub. “Sofi Nurettin” kod adlı terrorçu isə bir müddət ABŞ ordusunun İraqın şimalındakı düşərgəsində qalıb.

bahoz erdal

Bahoz Erdal

2020-ci ilin son aylarında Türkiyə təhlükəsizlik qüvvələrinə təslim olan İ.Ç. adlı terrorçu isə deyib ki, hətta Liviyada hakimiyyəti ələ keçirmək istəyən qyiyamçı feldmarşal Həlifə Haftar da Türkiyəyə qarşı PKK-dan istifadə etməyə çalışır. Belə ki, Haftar öz adamını PKK ilə təmaslar üçün Suriyaya göndərib və terror təşkilatından dəstək istəyib. Həmin terrorçu deyiib ki, Haftarın PKK-dan dəstək istədiyini təşkilatın liderlərindən Fehman Hüseyn ötən il Şeddade bölgəsində keçirdiui toplantıda təsdiqləyib. “Haftar ordusu YPG-dən (PKK-nın Suriya qolu) dəstək istəyir” deyib.

döyüşdən sonra

İ.Ç. Ermənistana dəstək üçün Qarabağa əlavə PKK qüvvələrinin göndərildiyini də təsdiq edib, bunu terror təşkilatın az qala bütün üzvlərinin bildiyini deyib.

Qeyd edək ki, ötən il Qarabağda hərbi əməliyyatların başlanması ərəfəsində Ermənistanın Qarabağa İraq və Suriyadan PKK terrorçularını daşıyıb gətirdiyi haqda kifayət qədər mötəbər məlumatlar, o cümlədən xarici mənbələrdən məlumatlar yayılmışdı. Söhbət bir neçə min PKK terrorçusundan gedirdi. Qarabağda daha əvvəl də PKK-nın düşərgələrinin olduğu məlum idi. Müharibənin başa çatmasından az sonra PKK-nın qadın dəstələrinin komandiri də təşkilata yaxın mediaya müsahibəsində Qarabağa ermənilərə kömək üçün dəstələr göndərdiklərini təsdiq etmişdi.

27 -dən səhifə 136

Oxşar məqalələr